About

Member of the Board of the Polish Linux Users Group. Human rights in digital era hacktivist, Free Software advocate, privacy and anonimity evangelist; expert volunteer to the Panoptykon Foundation; co-organizer of SocHack social hackathons; charter member of the Warsaw Hackerspace; and Telecomix co-operator; biker, sailor.

Formerly President of the Board of the Polish Free and Open Source Software Foundation; CTO of BRAMA Mobile Technologies Laboratory on Warsaw University of Technology and a student at Philosophy Institute on Warsaw University.

Table of Contents

languages:
02.07.2016Dzień, w którym cenzura Sieci w Polsce stała się faktem pl 152 13.04.2015Needless haystacks en 151 12.03.2015e-Dockleracje pl 150 19.01.2015Ban on encryption is not about banning encryption en 149 13.01.2015Pochwała Copyleftu en pl 148 30.12.2014Zmiana klucza GPG en pl 147 18.12.2014Siła wyższa pl 146 04.12.2014Internet jednak bez pornografii? en pl 145 27.11.2014Zablokujmy wszystko! en pl 144 02.11.2014Pod rozwagę: ryśka prawo nieuniknionych konsekwencji en pl 143 09.09.2014Stop pedofilii en pl 142 22.06.2014Even with EME, Mozilla will become "the browser that can't" en 141 21.06.2014EuroDIG 2014 en pl 140 19.06.2014Haker w Radzie ds. Cyfryzacji en pl 139 30.05.2014Anonimowość w konsultacjach społecznych en pl 138 18.05.2014Czemu nie warto być piratem en pl 137 15.05.2014Mozilla, DRM i znaczenie en pl 136 14.05.2014Not-quite-good-enough-Mundial en 135 12.04.2014Nieodpowiedzialne nieujawnienie en pl 134 29.03.2014Ecologic, Ford i inwigilacja en pl 133 15.03.2014Otwórzmy edukację pl 132 10.03.2014Blurry line between private service and public infrastructure en 131 08.03.2014IM IN UR MINISTRY, CONSULTING UR INTERNETZ en pl 130 17.02.2014Szyfrowany VoIP, który działa en pl 129 11.02.2014A więc chcesz cenzurować Sieć... en pl 128 02.02.2014This is why we can't have nice IRC en 127 31.01.2014Prawie jak decentralizacja en pl 126 30.01.2014Żaden link nie jest nielegalny en pl 125 30.01.2014Debaty o prawie autorskim ciąg dalszy en pl 124 26.01.2014Neat HaCSS, or let's de-JS the Web a bit en 123 27.12.2013Information Account Number en 122 14.12.2013HaIPu en 121 20.11.2013Friends of TTIP and data protection in Brussels en 120 19.11.2013Jaki kraj tacy Piraci? en pl 119 05.11.2013A rude comment en 118 20.10.2013TEDx Warsaw Women i prywatność en pl 117 03.10.2013Reforma prawa autorskiego na CopyCamp 2013 en pl 116 22.09.2013Long-expected KMail2 rant en 115 18.09.2013Facebook for schools en 114 12.09.2013W którym wzywam posłów i posłanki Solidarnej Polski do zagwarantowania obywatelom Internetu wolnego od inwigilacji en pl 113 08.09.2013Complaintivism en 112 04.09.2013Sam sobie winien en pl 111 19.08.2013Kłamstwa, kłamstwa, i analityka en pl 110 27.07.2013Najkrótsza debata publiczna o cenzurze Internetu en pl 109 22.07.2013How information sharing uproots conservative business models en es 108 22.07.2013Dostępny jest markup wszystkich postów en pl 107 11.07.2013Kultura wolna i legalna pl 106 07.06.2013Internet nie jest problemem! en pl 105 05.06.2013Libel Culture en 104 17.05.2013Wojtuś Fatalista i wolność w Internecie pl 102 17.05.2013Czemu uważam, że licencje -ND są zbędne i szkodliwe en es pl 101 28.03.2013Wolność nasza codzienna pl 100 17.03.2013Nie wszystko korpo co o wolności w Internecie pl 99 15.03.2013♫ Odpowiadam na e-maile ♫ pl 98 11.02.2013Pierwsza rocznica europejskich protestów Anty-ACTA en pl 97 30.01.2013Nie ma haka na słabe dziennikarstwo? pl 96 30.01.2013Zwalczając czarny PR wokół OZE en pl 95 29.01.2013Jak skutecznie argumentować przeciw pomysłom cenzury Internetu en pl 94 20.11.2012Warunki brzegowe podmiotowości w dobie cyfrowej en pl 93 19.11.2012Blogosfera społecznościowa en pl 92 07.11.2012Fragmentacja nie jest zła en pl 91 02.11.2012SERVICES.TXT en pl 90 24.10.2012Apple finally jumped the shark en es 89 24.09.2012A mury runą... en es pl 88 24.09.2012Minister i Kultura pl 87 24.09.2012Melbourne CryptoParty video message en 86 16.09.2012O marynarskiej wrażliwości, czyli "niebo gwiaździste nade mną" en pl 85 22.08.2012Czarny PR wokół e-Podręczników en pl 84 15.08.2012Regaty utracone pl 83 24.07.2012Hypochristian Love en 82 24.07.2012Trochę nowego Dobra w layoucie en pl 81 17.07.2012Partia 2.0 en pl 80 16.07.2012Prawo autorskie po ACTA pl 79 13.07.2012Partia jako hack na systemie en pl 78 10.06.2012Are corporations dangerous only in collusion with governments? en 77 09.06.2012Proxies! Proxies everywhere! en 76 05.06.2012Automagiczna re-publikacja z Twittera na StatusNet en pl 75 18.05.2012TPSA/Orange i GIMP, czyli rzecz o 5-ciu użytkownikach en pl 74 16.05.2012Słowo o Warsztatach MAiC pl 73 15.04.2012Schowaj gadżeta pl 72 05.04.2012Perfect ToDo-oid en 71 27.03.2012Subiektywnie o Anty-ACTA en pl 70 25.03.2012O prawie autorskim w Budapeszcie en pl 69 23.03.2012Kościoła poczucie odpowiedzialności pl 68 20.03.2012Ucząc się Internetów en pl 67 19.03.2012Kościoła wiara w wiernych pl 66 29.02.2012Safari w Brukseli #1 - konferencja prasowa PE, posiedzenie ITRE en pl 65 21.02.2012Bo ACTA jest passé en pl 64 20.02.2012Tajemnica korespondencji po europejsku en pl 63 17.02.2012Premier Tusk w sprawie ACTA: myliłem się en pl 62 12.02.2012Anonimowi kontra Korponimowi en pl 61 10.02.2012Mieć ciastko i ściągnąć ciastko en pl 60 19.01.2012O ACTA znów w Kancelarii Premiera en pl 59 19.01.2012Wolni i Zjednoczeni en pl 58 16.01.2012Towarzystwo czuje się oszukane pl 57 10.01.2012Warunki Korzystania ze Świadczonych Usług en pl 56 05.01.2012Korporacyjny brak patriotyzmu en pl 55 04.01.2012Terrorystkoptery en pl 54 03.01.2012IceWeasel i prywatność en pl 53 28.12.2011Dobry Wujek Stal... Putin en pl 52 25.12.2011Useful Bash defaults done right en 51 21.12.2011Google Mail, czyli jak poczta staje się publikacją en pl 50 20.12.2011Occupy Gotham en pl 49 11.12.2011Copyfraud en pl 48 08.12.2011Multikino Wikipedia FAIL pl 47 27.11.2011Nie miejsce na pl 46 18.11.2011Cięcie jednostronne en pl 45 12.11.2011Tolerancja dla Kościoła pl 44 11.11.2011Użytkownicy i Obywatele en pl 43 30.10.2011Adhocracy i Net4Change en pl 42 18.10.2011Wojna z Radością en pl 41 16.10.2011Boli mnie w krzyżu pl 40 14.10.2011Technologiczne Samouwielbienie en pl 39 10.10.2011I Can Haz? pl 37 09.10.2011Cisza Wyborcza w Polsce en pl 38 03.10.2011Kibice i kampania pl 36 02.10.2011E-Podręczniki, Johnny Mnemonic, biznes i Sieć en pl 35 19.09.2011CC Global Streaming/Summit/Party pl 33 19.09.2011Czy jest coś takiego jak darmowe śniadanie? pl 34 12.09.2011Faktycznie Super pl 32 12.09.2011Diaspora-Based Comment System en 31 11.09.2011Konflikt wartości en pl 30 06.09.2011Wolność słowa to nie wolność od myślenia ani od krytyki pl 29 06.09.2011Prywatność i anonimowość w Sieci: kamyczek do ogródka en pl 28 04.09.2011O ostrożności w doborze słów en pl 27 03.09.2011W obronie QR Code pl 26 31.08.2011Stolica Nie Tak Święta pl 25 29.08.2011Of malware, hot steam, privacy, using one's brain and paedoparanoia en 24 29.08.2011Kragen Głośno Myśli en pl 23 18.08.2011Ból, blizny, dziewczyny i wiosła pl 22 07.08.2011Worst. Woodstock. Ever! pl 21 27.07.2011Siła woli, wydajność i rower en pl 20 19.07.2011Neo FreeRunner as a WiFi Soundcard en 19 10.07.2011Łikend z prawnikami en pl 18 09.07.2011Krok bliżej ideału en pl 17 04.07.2011Ryś Apostata en pl 16 28.06.2011KToF (Kolejna Tyrada o Facebooku) en pl 15 19.06.2011Wiara w priorytety pl 14 17.06.2011Spotkania ważne, spotkania przyjemne en pl 13 13.06.2011Ooops I en pl 12 30.05.2011Zabawy z Node.js en pl 11 25.05.2011Mozilla, Google i pasek adresu en pl 10 24.05.2011Na konferencji Sektor 3.0 en pl 9 23.05.2011Layout, CSS i RSS/Atom en pl 8 15.05.2011Startup Weekend Network Fun Fun Fun en 7 11.05.2011Nowy szef Bramy pl 6 10.05.2011World's Smallest Open Source Violin en pl 5 10.05.2011Po kolejnym spotkaniu w KPRM pl 4 08.05.2011Inspiracja na niedzielę pl 3 08.05.2011I horizontally the whole blog is that serious pl 2 07.05.2011Rysio ma braga en pl 1

Warunki brzegowe podmiotowości w dobie cyfrowej

en pl | txt src

Dzięki uprzejmości organizatorów tegorocznego Kongresu Obywatelskiego miałem w jego ramach okazję współprowadzić (razem z Katarzyną Szymielewicz z Fundacji Panoptykon, oraz Jarkiem Lipszycem z Fundacji Nowoczesna Polska) warsztat "Jak być podmiotowym w cyberświecie".

Doborowe towarzystwo praktyków, techników, prawników, ekspertów nowych mediów, pedagogów oraz filozofów przez niemal 3 godziny zastanawiało się, jak się w Sieci (i poza nią) nie dać zredukować do przedmiotu, produktu czy kwantu danych.

Podmiotowość - cóż to znaczy?

W ramach wprowadzenia w temat i nakreślenia ram dyskusji, prof. Paweł Łuków krótko podsumował, czym jest podmiotowość. Na nasze potrzeby możemy przyjąć, że chodzi o rozpoznawanie faktu, że każdy człowiek jest centrum decyzyjnym, jest podmiotem podejmującym decyzje, mającym swoje cele i chęci, działającym w jakiś sposób.

Słowem, chodzi o rozróżnienie podmiot-przedmiot. W historii mieliśmy wiele przykładów traktowania osób jak przedmiotów i doskonale wiemy, że podmiotowość jest wartością, którą należy i warto chronić.

Podmiotowość w dobie cyfrowej

Doba cyfrowa i nowe możliwości komunikacji niosą ze sobą mnóstwo konsekwencji dla podmiotowości. Przede wszystkim, możemy celowo uniknąć rozpoznania naszej podmiotowości, a co za tym idzie odpowiedzialności za nasze akcje. Słowem, możemy się świadomie i celowo zrzec podmiotowości.

To umożliwia niespotykaną dotychczas swobodę wypowiedzi. Nigdy wcześniej w historii nie mogliśmy się tak łatwo ukryć, anonimowo wyrazić naszych myśli. Paradoksalnie zrzeczenie się podmiotowości, ukrycie tożsamości czasem pozwala na dużo swobodniejsze, pełniejsze jej wyrażenie. Nie musimy obawiać się szykan czy szyderstw, jeżeli nikt nie wie, że to my jesteśmy autorem danej treści.

Z drugiej strony, powoduje to wrażenie bezkarności. Przekraczana jest delikatna granica pomiędzy wolnością a samowolą. Zjawisko trollingu oraz mowa nienawiści są tu dobrym przykładem.

Niezależnie jednak od tego, czy zdecydujemy się zachować, czy ukryć naszą podmiotowość, możemy stać się obiektami działań innych podmiotów, które rozpoznaniem i uznaniem naszej podmiotowości mogą nie być zainteresowane. Pojawiają się wtedy zagrożenia dla naszej prywatności, jesteśmy traktowani jako kwanty danych czy aktywa, które mają zostać zmonetyzowane.

Oczekujemy, by przed zagrożeniami z oby tych ogólnych kierunków — ze strony osób czujących się bezkarnie za zasłoną anonimizacji; oraz ze strony podmiotów celowo nie uznających naszej podmiotowości — chroniły nas władze publiczne. Tu pojawia się kolejny paradoks: choć system demokratyczny zbudowany jest na uznawaniu podmiotowości każdego obywatela, rozwiązania systemowe bardzo często ignorują ją (np. w imię skuteczności). Jednym słowem, próba ochrony podmiotowości przez władze publiczne może kończyć się jej zagrożeniem.

Tryb pracy

Warsztat podzielony był na cztery części: w pierwszej identyfikowaliśmy problemy, przed którymi stajemy, chcąc bronić podmiotowości w dobie cyfrowej i zagrożenia dla niej; w kolejnych trzech próbowaliśmy znaleść rozwiązania z obszaru edukacji, infrastruktury i prawa.

Każda z tych części zajęła znacznie więcej czasu, niż planowaliśmy. Temat okazał się znacznie trudniejszy, niż by się mogło wydawać.

Istotna uwaga: pojęcie "mediów" używane jest tu szeroko i odnosi się również do mediów społecznościowych, forów internetowych, blogów i innych metod komunikacji eletronicznej.

Problemy i zagrożenia

Problemy i zagrożenia dla podmiotowości, które zidentyfikowaliśmy wspólnie podczas warsztatu:

  • zagrożenia dla prywatności;
  • niedopasowanie prawa do technologii (zwłaszcza prawa autorskiego);
  • brak obywatelskiej kontroli nad kanałami komunikacyjnymi i informacyjnymi;
  • centralizacja (infrastruktury, komunikacji, informacji);
  • brak efektywnych gwarancji praw podstawowych;
  • asymetria informacyjna (np. pomiędzy klientem a dostawcami oprogramowania czy użytkownikami a operatorami sieci społecznościowych);
  • niewystarczająca edukacja i brak kompetencji obywateli;
  • niezrozumienie nowych mediów (przez obywateli, prawodawców, sądy... — np. fetyszyzacja Internetu, "wirtualnej rzeczywistości");
  • utrudnienia empatii (przez zapośredniczenie komunikacji, niemożnośc przekazania komunikatów niewerbalnych; wynik: np. trolling);
  • tempo zmian przekraczające możliwości przystosowywania się i uczenia;
  • braki w infrastrukturze publicznej (w tym kwestia braku innowacyjności w infrastrukturze);
  • cenzura i autocenzura (w tym cenzura niepodlegająca kontroli — jak reguły prywatnych sieci społecznościowych);
  • urynkowienie edukacji i informacji;
  • bariery językowe.

Uważam, że powinna się wśród nich znaleźć jeszcze jedna kwestia, która umknęła nam najwyraźniej na warsztacie, więc pozwolę sobie ją tu umieścić:

  • bundling, czyli "paczkowanie" utrudniające bądź uniemożliwiające miarodajne porównanie ofert (np. telefonii komórkowej, dostępu do Internetu, itp).

Poniżej potencjalne rozwiązania i warunki brzegowe zachowania podmiotowości, podzielone na trzy obszary.

Potencjalne rozwiązania i warunki brzegowe

Edukacja:

  • edukacja medialna (dla przedszkolaków, w szkole, dla dorosłych, dla nauczycieli);
  • otwarte zasoby edukacyjne (używane w edukacji i aktywnie rozwijane);
  • otwarte narzędzia edukacyjne (j.w.);
  • uczenie metod, nie narzędzi (zmiana paradygmatu);
  • zmiana/dostosowanie podstaw programowych oraz programów nauczania;
  • uczenie krytycznego myślenia;
  • rozwijanie poczucia własnej wartości;
  • uczenie kontroli nad mediami;
  • rozwijanie kompetencji językowych (zarówno jeżeli chodzi o mowę ojczystą, jak i języki obce);
  • edukacja "open source", rezygnacja z XIX-wiecznego modelu edukacji (partycypacja uczniów w procesie edukacyjnym, zamiast modelu "nauczyciela-mistrza");
  • burzenie barier;
  • rozwijanie wiedzy na temat prawa, w tym praw podstawowych.

Infrastruktura:

  • decentralizacja infrastruktury (na wielu poziomach);
  • otwarte standardy wdrożone szeroko (w tym w ramach sieci społecznościowych, pozwalające na interoperacyjność sieci różnych dostawców);
  • privacy by default;
  • privacy by design;
  • publiczny, darmowy dostęp do szerokopasmowego Internetu (w w tym np. publiczne wifi w bibliotekach);
  • otwarte repozytoria (danych, open access, zasobów, kodu tworzonego za publiczne pieniądze, itp.);
  • jawność i przejrzystość informacji o usługach;
  • udział czynnika społecznego w infrastrukturze (projektowaniu, budowaniu, utrzymywaniu — w tym wsparcie publiczne dla hakerspejsów/fablabów).

Prawo:

  • przejrzysty, funkcjonalny system konsultacji społecznych;
  • prawo oparte na dowodach (evidence-based policy, rzetelna ocena skutków regulacji);
  • reforma prawa autorskiego;
  • dostepna wykładnia napisana zrozumiałym językiem (tworzona już na etapie legislacji);
  • jednoznaczna, dostarczona przez rząd wykładnia prawa;
  • rewizja systemu prawnego pod kątem niespójności;
  • prawna gwarancja neutralności sieci;
  • gwarancje chroniące przed odłączeniem obywateli (np. delegalizujące rozwiązania typu three strikes);
  • prawo do interakcji z włądzą również w formie analogowej;
  • prawo do przenoszenia danych (np. między sieciami społecznościowymi);
  • prawo do zapomnienia (wycofania/skasowania danych);
  • prawo do korzystania z dowolnych aplikacji i usług, o ile bezpośrednio nie szkodzą sieci.

Powyższe katalogi problemów i potencjalnych rozwiązań nie powinny być traktowane jako ostateczne — wręcz przeciwnie, raczej jako początek dyskusji. Dyskusji, która jest bardzo potrzebna, i której mogą być dobrą podstawą.